Po cesji sąd zapyta o oryginał, nie o skan

Pytanie pada zwykle dopiero wtedy, gdy dłużnik przestaje płacić: czy mam umowę pożyczki? Nabywca ma zwykle umowę cesji, odpis księgi wieczystej i plik PDF z mailem od zbywcy. Przy pierwszym piśmie procesowym okazuje się, że to mniej, niż się wydawało. Które dokumenty trzeba obejrzeć przed zakupem, a które dostać do ręki po cesji, wynika z kilku przepisów, rzadko czytanych razem.

Skąd w ogóle obowiązek wydania dokumentów

Przepisy o przelewie wierzytelności, art. 509–516 Kodeksu cywilnego, nie mówią o dokumentach prawie nic. Obowiązek trzeba złożyć z dwóch miejsc. Art. 555 KC każe stosować przepisy o sprzedaży rzeczy odpowiednio do sprzedaży praw, a wierzytelność jest prawem. Art. 546 KC nakłada na sprzedawcę dwa obowiązki: przed zawarciem umowy udzielić kupującemu potrzebnych wyjaśnień o stosunkach prawnych i faktycznych dotyczących przedmiotu sprzedaży, a przy sprzedaży wydać posiadane przez siebie dokumenty, które tego przedmiotu dotyczą.

Kluczowe jest słowo „posiadane”. Zbywca wydaje to, co ma. Nie musi odtwarzać dokumentu, który zaginął, ani wytwarzać zestawienia, którego nigdy nie prowadził. Jeżeli dokument dotyczy także czegoś, co nie jest przedmiotem sprzedaży, sprzedawca wydaje jego uwierzytelniony wyciąg, a oryginał zostaje u niego. Przy odpowiednim stosowaniu tego przepisu do wierzytelności tak właśnie wygląda sytuacja przy zakupie części wierzytelności: umowa pożyczki dotyczy całości, więc nabywca części nie dostanie jej oryginału.

Z ustawy wynika więc minimum, nie lista. Lista, której nabywca potrzebuje, musi znaleźć się w umowie cesji, z nazwami dokumentów i formą, w jakiej mają zostać wydane.

Co obejrzeć przed zapłatą

Przed zakupem chodzi o dwie rzeczy: czy wierzytelność istnieje i ile jest warta. Art. 516 KC rozdziela tu ryzyko wyraźnie. Zbywca odpowiada za istnienie przelanej wierzytelności, a za wypłacalność dłużnika tylko wtedy, gdy wprost to na siebie przyjął. Wypłacalność dłużnika jest więc co do zasady ryzykiem nabywcy, a dokumenty są jedynym materiałem, na którym może je ocenić.

Umowa pożyczki z wszystkimi aneksami. Nie streszczenie i nie sama pierwsza strona. Art. 514 KC mówi, że zastrzeżenie, iż przelew wymaga zgody dłużnika, działa wobec nabywcy tylko wtedy, gdy pismo stwierdzające wierzytelność o nim wspomina, chyba że nabywca wiedział o nim w chwili przelewu. Takie zastrzeżenie można znaleźć tylko w pełnym tekście, łącznie z aneksami.

Historia wpłat i saldo. Odpis księgi wieczystej pokazuje sumę hipoteki, nie saldo długu. Po kilku latach spłat wpis wygląda tak samo jak w dniu ustanowienia, o czym szerzej w tekście o tym, co księga pokazuje, a czego nie. Wysokość długu potwierdza zestawienie wpłat od zbywcy, nie księga.

Korespondencja z dłużnikiem, wezwania, ugody. Według art. 513 KC dłużnik może podnieść wobec nabywcy zarzuty, które miał wobec zbywcy w chwili, gdy dowiedział się o przelewie. Ustne rozłożenie zaległości na raty, mailowa zgoda na przesunięcie terminu albo spór o wysokość odsetek przechodzą na nabywcę razem z wierzytelnością. Jeśli nabywca o nich nie wie przed zakupem, dowie się w sądzie.

Dokument ustanowienia hipoteki i oświadczenie o poddaniu się egzekucji. Treść aktu notarialnego decyduje, co zabezpieczenie obejmuje i czy przy egzekucji trzeba będzie iść do sądu z pozwem. Dlaczego to drugie ma znaczenie, opisuje wpis o tym, co daje akt 777. Do tego aktualny odpis księgi wieczystej i, jeśli był sporządzany, operat szacunkowy.

Co trzeba dostać po cesji i w jakiej formie

Tu zaczyna się różnica, której nie widać, dopóki dłużnik płaci. Kodeks postępowania cywilnego w art. 129 § 1 stanowi, że strona powołująca się w piśmie na dokument musi na żądanie przeciwnika złożyć jego oryginał w sądzie. Zamiast oryginału może złożyć odpis, ale tylko taki, którego zgodność z oryginałem poświadczył notariusz albo występujący w sprawie zawodowy pełnomocnik, na przykład adwokat lub radca prawny. Gdy uzasadniają to okoliczności sprawy, sąd może zażądać oryginału także wtedy, gdy złożono odpis.

Skan umowy pożyczki w skrzynce mailowej nie jest więc ani oryginałem, ani poświadczonym odpisem. Pełnomocnik może poświadczyć odpis tylko z dokumentu, który ma przed sobą. Jeśli oryginał leży u zbywcy, każda czynność w sporze zaczyna się od wezwania go do wydania — a po zapłacie ceny zbywca nie ma już powodu, żeby się spieszyć.

Praktyczny pakiet po cesji obejmuje zatem: oryginał umowy pożyczki z aneksami albo poświadczony odpis, jeśli oryginał musi zostać u zbywcy; umowę cesji podpisaną w formie, która wystarczy zarówno do wpisu w księdze, jak i do nadania klauzuli wykonalności; historię wpłat na dzień przelewu; kopię zawiadomienia dłużnika z potwierdzeniem doręczenia. O tym ostatnim, i o tym, dlaczego musi pochodzić od zbywcy, mówi wpis o zawiadomieniu o cesji.

Co z tego wynika dla nabywcy

Pierwszy wniosek dotyczy wyceny. Wierzytelność bez kompletnej dokumentacji jest warta mniej niż ta sama wierzytelność z kompletem, bo jej dochodzenie będzie droższe i dłuższe. Brak oryginału umowy albo niepełna historia wpłat to nie formalność do uzupełnienia później. To realny koszt, który powinien obniżać cenę albo wstrzymywać transakcję do czasu uzupełnienia.

Drugi dotyczy kolejności. Dokumenty, których zbywca nie wyda w dniu zapłaty, w praktyce wydaje później, wolniej i nie zawsze. Ten sam mechanizm działa przy poświadczeniu podpisów i przy zawiadomieniu dłużnika: interes w kompletności ma wyłącznie nabywca, a dokumenty fizycznie są po drugiej stronie. Stąd zasada, którą zna każdy, kto prowadził choć jedną egzekucję z kupionej wierzytelności — wydanie dokumentów wpisuje się w umowę jako warunek zapłaty, a nie obowiązek „niezwłocznie po”.

Trzeci dotyczy tego, czego dokumenty nie zastąpią. Komplet papierów potwierdza istnienie i wysokość wierzytelności. Nie mówi nic o tym, czy dłużnik zapłaci, ani ile uda się odzyskać z nieruchomości. To ryzyko pozostaje po stronie nabywcy i żadna teczka go nie przenosi.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej, oferty ani rekomendacji. Skutki konkretnej transakcji zależą od treści dokumentów oraz przepisów w brzmieniu obowiązującym w dniu jej dokonania.

Wróć do bloga
Informator Inwestycyjny FNH

Informator Inwestycyjny FNH

Pobierz praktyczny informator i zobacz, jak działa model FNH:
zarabianie na wierzytelnościach zabezpieczonych hipotecznie.

Ważna informacja
Nasza oferta skierowana jest wyłącznie do podmiotów gospodarczych oraz osób prowadzących działalność gospodarczą. Oferta ta nie jest przeznaczona dla konsumentów.