Kto kupuje wierzytelność spłacaną w ratach, co miesiąc dostaje przelew i nikt po drodze nie potrąca od niego podatku. To nie znaczy, że podatku nie ma. Rozlicza się go raz w roku, samodzielnie, a większość błędów bierze się z tego, że do zeznania trafia nie ta kwota, co trzeba.
Z raty opodatkowane są tylko odsetki
Rata kapitałowo-odsetkowa składa się z dwóch części, które podatkowo znaczą coś zupełnie innego. Część kapitałowa to zwrot pieniędzy wyłożonych na zakup — jeśli cena odpowiadała pozostałemu do spłaty kapitałowi, z tej części nie powstaje żaden dochód. Dochodem są odsetki.
Liczy się to, co faktycznie wpłynęło w danym roku kalendarzowym. Odsetki naliczone, ale niezapłacone, nie są przychodem, dopóki dłużnik ich nie ureguluje. Jeśli rata z grudnia wpłynie w styczniu, jej odsetki trafią do rozliczenia za kolejny rok.
Ta zasada działa w obie strony i ma znaczenie, gdy dłużnik przestaje płacić. Dopóki nic nie wpływa, nie ma przychodu i nie ma podatku — nawet jeśli według harmonogramu odsetki rosną. Kiedy pieniądze wrócą, na przykład z egzekucji, odsetki odzyskane w danym roku, także odsetki za opóźnienie, trafiają do rozliczenia za ten rok. Zaległość z kilku lat potrafi więc w jednym zeznaniu dać podatek wyraźnie wyższy niż zwykle. Co się dzieje, gdy dłużnik przestaje płacić, opisaliśmy osobno.
Inaczej wygląda zakup z dyskontem, czyli za cenę niższą niż pozostały kapitał. Wtedy różnica między ceną a odzyskanym kapitałem też jest przychodem — ujawnia się stopniowo, przy kolejnych wpłatach dłużnika, a nie w dniu zakupu. To osobny przypadek i warto go rozpoznać, zanim przyjdzie pora na zeznanie.
19 proc., PIT-38, do 30 kwietnia
Odsetki od pożyczki opodatkowane są zryczałtowanym podatkiem 19 proc. Liczy się go od sumy odsetek otrzymanych w roku, bez pomniejszania o koszty. Osoba fizyczna wykazuje je w zeznaniu PIT-38, które składa się do 30 kwietnia roku następnego, i w tym samym terminie płaci podatek.
Ma to dwie praktyczne konsekwencje. Po pierwsze, odsetki nie sumują się z wynagrodzeniem ani z innymi dochodami rozliczanymi według skali, więc nie podnoszą stawki i nie wypychają nikogo w drugi próg. Po drugie, nie korzystają z kwoty wolnej — podatek należy się od pierwszej złotówki odsetek.
Osoba prowadząca jednoosobową działalność rozlicza odsetki tak samo, poza działalnością i niezależnie od formy opodatkowania firmy — pod warunkiem, że obrót wierzytelnościami ani udzielanie pożyczek nie jest przedmiotem tej działalności. Gdyby było, zmienia się całe rozliczenie. Szerzej o tym, czy do zakupu wierzytelności potrzebna jest firma. Spółka z kolei ujmuje odsetki jako przychód w zwykłym rozliczeniu CIT.
Dlaczego nikt nie potrąca podatku
Przy lokacie bank pobiera podatek w dniu kapitalizacji i klient nie ma nic do zrobienia. Przy nabytej wierzytelności takiego pośrednika nie ma: kwota wpływa w całości, a obowiązek rozliczenia spoczywa na nabywcy. Nie przyjdzie też formularz, który da się przepisać do zeznania jeden do jednego — sumę odsetek trzeba ustalić na podstawie harmonogramu i faktycznych wpłat.
Dwa błędy powtarzają się najczęściej. Pierwszy to wpisanie do zeznania całych rat, razem z kapitałem — podatnik płaci wtedy podatek od własnych pieniędzy, które tylko do niego wróciły. Drugi to pominięcie odsetek w ogóle, bo „nie było żadnego PIT-u od banku”. Brak informacji od płatnika nie zwalnia z obowiązku, a zaległość rośnie o odsetki za zwłokę.
Warto też wiedzieć, jak rozkłada się podatek w czasie. Przy racie kapitałowo-odsetkowej odsetki liczone są od malejącego salda, więc ich udział w racie jest największy na początku i spada z każdym miesiącem. Najwyższy podatek przypada zwykle na pierwszy pełny rok, a w kolejnych latach maleje, choć przelew co miesiąc wygląda podobnie. Kiedy kapitał wraca w całości na końcu, odsetki od pełnej kwoty płyną przez cały okres — różnicę między tymi schematami widać więc także w zeznaniu. Gdy dłużnik spłaci wcześniej, odsetek jest mniej, a razem z nimi podatku.
Z naszej praktyki: najprościej prowadzić przez cały rok jedno zestawienie — data wpłaty, część kapitałowa, część odsetkowa. W kwietniu zostaje wtedy jedno dodawanie. Odtwarzanie tego z wyciągów bankowych po roku zajmuje znacznie więcej czasu, zwłaszcza przy kilku wierzytelnościach. Razem z zestawieniem trzeba przechowywać umowę cesji i harmonogram spłat: to one pokazują, która część każdej raty jest kapitałem, a która odsetkami, i to o nie urząd skarbowy poprosi w pierwszej kolejności, jeśli zechce sprawdzić rozliczenie.
Gdzie interpretacje nie są jednolite
Rozliczenie 19 proc. opiera się na tym, że cesja nie zmienia charakteru odsetek: nabywca przejmuje prawo do odsetek od pożyczki i nadal są to odsetki od pożyczki. W interpretacjach indywidualnych dotyczących nabytych wierzytelności spotyka się jednak także inne podejście — wpłaty od dłużnika kwalifikowane jako przychód z praw majątkowych, rozliczany według skali w PIT-36. Dotyczy to przede wszystkim spłaty kapitału i sprzedaży wierzytelności, ale granica nie jest wszędzie wyraźna. Przy większych kwotach jedynym sposobem na wiążącą odpowiedź jest własny wniosek o interpretację indywidualną — interpretacja wydana komuś innemu chroni wyłącznie jego.
Osobną sprawą jest podatek od samej czynności zakupu, obciążający kupującego. To temat na własny wpis.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej, oferty ani rekomendacji. W konkretnej sytuacji warto potwierdzić sposób rozliczenia z doradcą podatkowym.